Η σύγκριση των τιμών στην αντλία προκαλεί εντύπωση: πριν από 18 χρόνια το πετρέλαιο είχε φτάσει σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, αλλά η αμόλυβδη στην Ελλάδα κόστιζε πολύ λιγότερο από σήμερα. Η εξήγηση βρίσκεται σε μεγάλο βαθμό στη φορολογία, χωρίς όμως να είναι αυτή ο μοναδικός παράγοντας. Τον Ιούλιο του 2008 οι διεθνείς αγορές πετρελαίου ζούσαν μία από τις εντονότερες περιόδους της ιστορίας τους. Η τιμή του αργού έφτασε κοντά στα 147 δολάρια το βαρέλι, επίπεδο που αποτελούσε τότε ιστορικό ρεκόρ. Κι όμως, στις 11 Ιουλίου 2008, σύμφωνα με τις πανελλαδικές τιμοληψίες του τότε υπουργείου Ανάπτυξης σε περίπου 2.300 πρατήρια, η μέση τιμή της αμόλυβδης βενζίνης στην Ελλάδα ήταν 1,271 ευρώ το λίτρο.
Δεκαοκτώ χρόνια αργότερα η εικόνα είναι εντελώς διαφορετική. Στις 27 Σεπτεμβρίου 2026 η μέση πανελλαδική τιμή της αμόλυβδης 95 οκτανίων διαμορφωνόταν στα 2,201 ευρώ το λίτρο, ενώ σήμερα το Brent κινείται περίπου στα 106-107 δολάρια το βαρέλι. Δηλαδή, το αργό πετρέλαιο βρίσκεται περίπου 27% χαμηλότερα από το ιστορικό υψηλό του 2008, αλλά η βενζίνη στην Ελλάδα κοστίζει περίπου 73% περισσότερο.
Τι συνέβη στο μεταξύ;
Η πρώτη μεγάλη διαφορά βρίσκεται στη φορολογία. Το 2008 ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης στην απλή αμόλυβδη έως 96,5 οκτανίων ήταν 350 ευρώ ανά 1.000 λίτρα, δηλαδή 0,35 ευρώ ανά λίτρο. Η τιμή αυτή επιβεβαιώνεται και από τα φορολογικά στοιχεία της εποχής. Σήμερα ο ΕΦΚ βρίσκεται στα 700 ευρώ ανά 1.000 λίτρα, ή 0,70 ευρώ ανά λίτρο. Με απλά λόγια, μέσα σε αυτό το διάστημα ο συγκεκριμένος φόρος διπλασιάστηκε. Η αύξηση δεν έγινε μονομιάς. Από τα 350 ευρώ του 2008, ο ΕΦΚ ανέβηκε στα 359 ευρώ στις αρχές του 2009 και στα 410 ευρώ τον Ιούλιο της ίδιας χρονιάς. Η μεγάλη επιβάρυνση ήρθε το 2010. Τον Φεβρουάριο ο ΕΦΚ αυξήθηκε στα 530 ευρώ ανά 1.000 λίτρα, τον Μάρτιο στα 610 ευρώ και τον Μάιο στα 670 ευρώ. Το 2017 ακολούθησε η τελευταία αύξηση, στα σημερινά 700 ευρώ ανά 1.000 λίτρα.
Από το 19% στο 24% και ο ΦΠΑ
Παράλληλα αυξήθηκε και ο ΦΠΑ. Το 2008 ο κανονικός συντελεστής στην Ελλάδα ήταν 19%. Τον Μάρτιο του 2010 αυξήθηκε στο 21%, λίγους μήνες αργότερα στο 23% και από την 1η Ιουνίου 2016 βρίσκεται στο 24%, όπου παραμένει μέχρι σήμερα. Υπάρχει μάλιστα μια σημαντική λεπτομέρεια: ο ΦΠΑ στα καύσιμα δεν υπολογίζεται μόνο πάνω στην καθαρή αξία του προϊόντος. Στη φορολογητέα βάση περιλαμβάνεται και ο ΕΦΚ. Έτσι, η αύξηση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης επιβαρύνει την τιμή μία φορά άμεσα και στη συνέχεια επηρεάζει και το ποσό του ΦΠΑ.
Πόσο θα κόστιζε σήμερα με τη φορολογία του 2008;
Εδώ η σύγκριση γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρουσα, χρειάζεται όμως προσοχή. Αν πάρουμε ως βάση τη σημερινή μέση τιμή των 2,201 ευρώ/λίτρο και κάνουμε έναν καθαρά θεωρητικό υπολογισμό, κρατώντας αμετάβλητα όλα τα υπόλοιπα στοιχεία της σημερινής τιμής –κόστος καυσίμου, διύλιση, μεταφορά και εμπορικά περιθώρια– αλλά αντικαταστήσουμε μόνο τον σημερινό ΕΦΚ και ΦΠΑ με εκείνους του 2008, η τιμή υποχωρεί περίπου στα 1,70 ευρώ το λίτρο. Πρόκειται για υπολογιστικό παράδειγμα και όχι για την τιμή που θα είχε υποχρεωτικά σήμερα η βενζίνη. Δείχνει όμως το μέγεθος της επίδρασης που είχε η αλλαγή της φορολογίας. Σε ένα ρεζερβουάρ 50 λίτρων, τα 2,201 ευρώ σημαίνουν κόστος περίπου 110 ευρώ. Με την παραπάνω θεωρητική εφαρμογή της φορολογίας του 2008, το ίδιο γέμισμα θα κόστιζε περίπου 85 ευρώ. Η διαφορά πλησιάζει τα 25 ευρώ σε ένα μόνο γέμισμα.
Δεν φταίνε όμως μόνο οι φόροι
Θα ήταν υπεραπλούστευση να αποδοθεί ολόκληρη η διαφορά μεταξύ 2008 και 2026 αποκλειστικά στη φορολογία. Η λιανική τιμή των καυσίμων επηρεάζεται επίσης από την ισοτιμία ευρώ/δολαρίου, τις διεθνείς τιμές των έτοιμων προϊόντων και όχι μόνο του αργού πετρελαίου, τα περιθώρια διύλισης, το κόστος μεταφοράς και αποθήκευσης, καθώς και τα περιθώρια εμπορίας και πρατηρίων. Γι’ αυτό και η απλή αντιπαραβολή της τιμής του Brent με την τιμή στην αντλία δεν μπορεί από μόνη της να δώσει ολόκληρη την απάντηση.
Δίνει όμως μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα εικόνα.
Το 2008, με το πετρέλαιο περίπου στα 147 δολάρια, η μέση αμόλυβδη κόστιζε 1,271 ευρώ.
Το 2026, με το Brent κοντά στα 107 δολάρια, η αμόλυβδη έχει ξεπεράσει τα 2,20 ευρώ.
Στο ίδιο διάστημα ο ΕΦΚ διπλασιάστηκε από 35 σε 70 λεπτά ανά λίτρο και ο ΦΠΑ αυξήθηκε από 19% σε 24%.
Και κάπως έτσι εξηγείται γιατί η διεθνής τιμή του πετρελαίου μπορεί να βρίσκεται αισθητά χαμηλότερα από το ιστορικό ρεκόρ του 2008, αλλά ο Έλληνας οδηγός πληρώνει σήμερα πολύ ακριβότερα για να γεμίσει το ρεζερβουάρ του.
